Η συμφωνία-βόμβα του Ηνωμένου Βασιλείου με την Τουρκία για την πώληση 20 μαχητικών Eurofighter Typhoon προκαλεί ανατροπή στις ισορροπίες ισχύος στην Ανατολική Μεσόγειο και έντονη ανησυχία σε Ουάσιγκτον, Αθήνα και Λευκωσία.
Όπως αποκαλύπτει ο στρατιωτικός αναλυτής Babak Taghvaee, η φαινομενικά «συμμαχική» κίνηση του Λονδίνου ενισχύει ένα επιθετικό καθεστώς που απειλεί Ελλάδα και Κύπρο, ενώ παράλληλα δίνει στην Τουρκία τη δυνατότητα να ανακτήσει την αεροπορική υπεροχή που είχε χάσει μετά την απόκτηση των Rafale από την Πολεμική Αεροπορία.
Ωστόσο, οι Ηνωμένες Πολιτείες φαίνεται πως δεν σκοπεύουν να μείνουν αδρανείς: διαθέτουν τα μέσα να ακυρώσουν στην πράξη τη συμφωνία, μπλοκάροντας κρίσιμες αμερικανικές τεχνολογίες χωρίς τις οποίες τα τουρκικά Typhoon θα παραμείνουν «κουφά» και επιχειρησιακά υποβαθμισμένα.
Το deal
Η συμφωνία ύψους 10,7 δισεκατομμυρίων δολαρίων του Ηνωμένου Βασιλείου για την πώληση 20 μαχητικών EurofighterTyphoon στην Τουρκία, που ανακοινώθηκε κατά τη διάρκεια της επίσκεψης του πρωθυπουργού Keir Starmer στην Άγκυρα, παρουσιάζεται στο Λονδίνο ως «νίκη για την ασφάλεια του ΝΑΤΟ».
Στην πραγματικότητα, όμως, ενισχύει ένα επιθετικό καθεστώς που απειλεί τους συμμάχους του ΝΑΤΟ, Ελλάδα και Κύπρο, και τρέφει ακόμα και φιλοδοξίες για πόλεμο με το Ισραήλ, σημειώνει ο γνωστός αναλυτής Babak Taghvaee.
Αυτό που η Downing Street αποκαλεί «αναζωογόνηση» είναι στην ουσία η αναβίωση των περιφερειακών φιλοδοξιών της Άγκυρας.
Από τη στιγμή που η Ελλάδα παρέλαβε τα Rafale DG/EG στην Τανάγρα, η Πολεμική Αεροπορία απέκτησε σαφές πλεονέκτημα έναντι της Τουρκίας.
Τα ραντάρ των Rafale, τα συστήματα ηλεκτρονικού πολέμου Spectra και οι πύραυλοι Meteor περιόρισαν δραστικά τις τουρκικές παραβιάσεις στο Αιγαίο.
Η απάντηση του Τούρκου προέδρου Recep Tayyip Erdoğan δεν ήταν αυτοσυγκράτηση, αλλά προετοιμασία: Τούρκοι και Καταριανοί πιλότοι ξεκίνησαν κοινές ασκήσεις για να μελετήσουν τις επιδόσεις των Rafale και να αναπτύξουν αντι-τακτικές.
Τα νέα Eurofighter Typhoon —με τις πρώτες παραδόσεις να αναμένονται το 2030— θα αποκαταστήσουν το χαμένο πλεονέκτημα της Τουρκίας και ενδέχεται να αναζωπυρώσουν τις καθημερινές αεροπορικές παραβιάσεις που είχαν σχεδόν εκλείψει.
Το Λονδίνο υποστηρίζει ότι η Τουρκία είναι «ζωτικός σύμμαχος του ΝΑΤΟ» που διασφαλίζει τη Μαύρη Θάλασσα.
Ωστόσο, το ιστορικό της Άγκυρας, με την αγορά των ρωσικών συστημάτων S-400, την υπονόμευση των κυρώσεων και τις απειλές κατάληψης ελληνικών νησιών, δείχνει το αντίθετο, αναφέρει ο Taghvaee και προσθέτει: «Ο εξοπλισμός ενός τέτοιου κράτους με το κορυφαίο ευρωπαϊκό μαχητικό δεν ενισχύει την αποτροπή, αλλά επιβραβεύει την πρόκληση».
Το Ηνωμένο Βασίλειο επαναλαμβάνει το λάθος της Γαλλίας, που προτίμησε τα κέρδη από τις εξαγωγές και τη διατήρηση θέσεων εργασίας, εις βάρος του ελέγχου χρήσης των όπλων και της ασφάλειας της Συμμαχίας.
Οι επιπτώσεις για τις Ηνωμένες Πολιτείες
Σύμφωνα με τον Babak Taghvaee, οι συνέπειες για τις ΗΠΑ είναι άμεσες.
Η πλήρης επιχειρησιακή ικανότητα του Typhoon εξαρτάται από υποσυστήματα αμερικανικής κατασκευής – όπως οι τερματικοί Link-16 MIDS, τα κρυπτογραφικά συστήματα Mode 5 IFF, και η ενσωμάτωση των AIM-120 AMRAAM και Paveway IV.
Όλα απαιτούν αμερικανικές άδειες εξαγωγής, τις οποίες το Κογκρέσο μπορεί να καθυστερήσει ή να περιορίσει, μειώνοντας έτσι την επιχειρησιακή ικανότητα των τουρκικών Typhoon.
Χωρίς την υποστήριξη των αμερικανικών δικτύων επικοινωνίας, GPS και οπλικών συστημάτων, τα τουρκικά μαχητικά θα παραμείνουν υποβαθμισμένα.
Η Ουάσιγκτον έχει χρησιμοποιήσει στο παρελθόν παρόμοια μέσα πίεσης, παγώνοντας την πώληση των F-16 και αποκλείοντας την Τουρκία από το πρόγραμμα των F-35 – και μπορεί να το επαναλάβει.
Το Κογκρέσο έχει σαφή νομική βάση να επέμβει. Ο Arms Export Control Act επιτρέπει την άρνηση επανεξαγωγών όταν οι μεταφορές όπλων ενδέχεται να αποσταθεροποιήσουν συμμάχους.
Ο εξοπλισμός του Erdoğan με μαχητικά πολλαπλού ρόλου αυτού του επιπέδου πληροί ξεκάθαρα αυτό το κριτήριο.
Οι Τούρκοι πιλότοι, που ήδη εκπαιδεύονται μαζί με Καταριανούς σε Typhoon και Rafale, θα μπορέσουν εύκολα να μεταβούν στα νέα αεροσκάφη, αποκτώντας πολύτιμες τακτικές γνώσεις για τις ελληνικές αεροπορικές επιχειρήσεις.
Σε οποιοδήποτε σενάριο στο Αιγαίο ή την Κύπρο, αυτές οι γνώσεις — σε συνδυασμό με τους νέους αισθητήρες του Typhoon — αποτελούν άμεση απειλή για τους αμερικανούς εταίρους.
Οικονομία ή ασφάλεια;
Το Λονδίνο υπερασπίζεται τη συμφωνία επικαλούμενο βιομηχανική πολιτική:
θα διατηρήσει ενεργές τις γραμμές παραγωγής σε Warton, Samlesbury, Bristol και Edinburgh, στηρίζοντας περίπου 20.000 θέσεις εργασίας στις εταιρείες BAE Systems, Rolls-Royce και Leonardo UK.
Ωστόσο, τα οικονομικά οφέλη δεν μπορούν να δικαιολογήσουν την ενίσχυση ενός επιθετικού καθεστώτος εντός του ΝΑΤΟ.
Ένα «Σχέδιο για την Αλλαγή» που εμπλουτίζει τα βρετανικά εργοστάσια αλλά εκθέτει σε κίνδυνο τους ευρωπαίους συμμάχους, αποκαλύπτει το ηθικό κενό μιας τέτοιας πολιτικής.
Η πώληση των Typhoon στην Τουρκία δεν είναι αποτροπή – είναι επιδοτούμενη κλιμάκωση.
Οι Ηνωμένες Πολιτείες οφείλουν να ενεργήσουν πριν η μεταφορά γίνει μη αναστρέψιμη.
Το Κογκρέσο πρέπει να απαιτήσει πλήρη έλεγχο της αμερικανικής τεχνολογίας που περιλαμβάνεται στο Typhoon και να περιορίσει τις άδειες εξαγωγής εξαρτημάτων προς την Τουρκία.
Το Πεντάγωνο θα πρέπει να περιορίσει τη διασύνδεση των τουρκικών αεροσκαφών με τα δίκτυα του ΝΑΤΟ, έως ότου η Άγκυρα συμμορφωθεί με τα πρότυπα της Συμμαχίας.
Εάν η BAE Systems επιχειρήσει να παρακάμψει τους περιορισμούς, πρέπει να εξεταστούν στοχευμένα οικονομικά μέτρα, συμπεριλαμβανομένου του αποκλεισμού από μελλοντικά συμβόλαια με τις ΗΠΑ.
Το διακύβευμα στην Ανατολική Μεσόγειο
Η Ανατολική Μεσόγειος έχει μετατραπεί σε δοκιμασία για το ΝΑΤΟ: μπορεί η Συμμαχία να αποτρέψει τα μέλη της από το να εξοπλίζουν τους ίδιους τους αποσταθεροποιητές τους;
Η πώληση των Rafale στην Ελλάδα δημιούργησε προσωρινή αποτροπή• η πώληση των Typhoon στην Τουρκία ενδέχεται να την ακυρώσει.
Μέχρι το 2030, η Τουρκία θα διαθέτει εκ νέου έναν στόλο ικανό να απειλήσει τον ελληνικό, κυπριακό και ακόμη και τον ισραηλινό εναέριο χώρο – αυτήν τη φορά με βρετανική υπερηφάνεια και αμερικανική τεχνολογία.
Το Λονδίνο μπορεί να πανηγυρίζει για τις θέσεις εργασίας στο Lancashire, αλλά η Αθήνα, η Ιερουσαλήμ και η Λευκωσία θα μετρούν το κόστος σε απώλεια ασφάλειας, διατρανώνει ο Babak Taghvaee.
Η απόφαση της Βρετανίας δείχνει πώς η σταθερότητα της Συμμαχίας καταρρέει όταν η οικονομική σκοπιμότητα υπερισχύει της στρατηγικής λογικής.
Μια συμφωνία που παρουσιάζεται ως «ενίσχυση του ΝΑΤΟ» στην πραγματικότητα ενδυναμώνει το πιο απρόβλεπτο μέλος του.
Η πώληση των Typhoon μπορεί να κρατήσει ζωντανές τις βρετανικές γραμμές παραγωγής, αλλά κινδυνεύει να ανάψει φωτιά στο Αιγαίο – ένα τίμημα που ούτε οι Ηνωμένες Πολιτείες ούτε η Ευρώπη μπορούν να αγνοήσουν, καταλήγει ο Taghvaee.