Συμβαίνουν πάρα πολλά στην Ανατολική Μεσόγειο για να αγνοήσει η νέα κυβέρνηση των ΗΠΑ, λέει ο Andrew Novo, συγγραφέας και καθηγητής στρατηγικού σχεδιασμού στο Πανεπιστήμιο Εθνικής Άμυνας στην Ουάσιγκτον. Εν τω μεταξύ, σημειώνει ότι οι στρατιωτικές βάσεις και οι υποδομές σε Ελλάδα και Κύπρο θα παραμείνουν ζωτικής σημασίας για τον στρατηγικό σχεδιασμό της κυβέρνησης Τραμπ, επειδή, όπως εξηγεί, «λόγω της θέσης τους, μπορούν να παρέχουν έναν οικονομικά αποδοτικό τρόπο για να προωθήσουν διάφορα περιουσιακά στοιχεία με βιώσιμο, μακροπρόθεσμο τρόπο».
Πώς εντάσσεται η Ανατολική Μεσόγειος στην αμυντική στρατηγική της νέας διοίκησης, ειδικά δεδομένης της μετατόπισης των προτεραιοτήτων της προς τον Ινδο-Ειρηνικό;
Το “Indo” μπορεί να είναι η λειτουργική λέξη εδώ. Η νέα διοίκηση έχει ήδη κάνει σημαντικές κινήσεις προς την Ινδία. Στο πλαίσιο της Ανατολικής Μεσογείου, αυτό σημαίνει ανανεωμένο ενδιαφέρον και υποστήριξη για τον Οικονομικό Διάδρομο Ινδίας-Μέσης Ανατολής-Ευρώπης (IMEC). Αυτό το έργο ξεκίνησε τον Σεπτέμβριο του 2023 ως εναλλακτική λύση στην Πρωτοβουλία Belt and Road της Κίνας. Έχει σχεδιαστεί για να συνδέει την Ινδία – μέσω των κρατών του Κόλπου και των σημείων διέλευσης στο Ισραήλ και την Ιορδανία – με την Κύπρο, την Ελλάδα, την Ιταλία και την υπόλοιπη Ευρώπη. Έχει τη δυνατότητα να μεταμορφώσει τις υποδομές και τις εμπορικές ροές σε μαζική κλίμακα. Έργα όπως το IMEC, ο ενεργός ρόλος της Αμερικής στον πόλεμο μεταξύ της Χαμάς και του Ισραήλ και η συνεχιζόμενη εμπλοκή για την εισβολή της Ρωσίας στην Ουκρανία δείχνουν ότι αυτή τη στιγμή η Ευρώπη και η Ανατολική Μεσόγειος παραμένουν προτεραιότητα για τους Αμερικανούς πολιτικούς. Συμβαίνουν πάρα πολλά στην περιοχή για να αγνοηθούν.
Ποιους κινδύνους θα μπορούσε να θέσει μια πιθανή μελλοντική μείωση της δέσμευσης για την περιφερειακή σταθερότητα;
Οι Ηνωμένες Πολιτείες εξακολουθούν να είναι ο πιο αποτελεσματικός συντονιστής ασφάλειας στην Ανατολική Μεσόγειο λόγω του μεγέθους τους και των σχέσεών τους με την Ευρωπαϊκή Ένωση, την Τουρκία, το Ισραήλ και την Αίγυπτο. Η μειωμένη δέσμευση θα δημιουργούσε πολλά τρωτά σημεία. Θα άνοιγε την περιοχή για την Κίνα ή τη Ρωσία να επεκτείνουν την επιρροή τους. Εάν η εμπλοκή μειωθεί απότομα, θα μπορούσε να υπάρξει μια περίοδος αστάθειας πριν αναπτυχθούν οι ευρωπαϊκές δυνατότητες. Θα μπορούσατε ενδεχομένως να δείτε περισσότερη βία μεταξύ του Ιράν και της Σαουδικής Αραβίας ή μεταξύ των αντίστοιχων αντιπροσώπων τους. Η αμερικανική αποδέσμευση θα αυξήσει επίσης τον κίνδυνο περαιτέρω επιδείνωσης της κατάστασης ασφάλειας για άλλα σημεία τριβής: μεταξύ Κύπρου και Τουρκίας ή μεταξύ Τουρκίας και Ελλάδας.
Πώς μπορεί η τριμερής συνεργασία Ελλάδας-Κύπρου-Ισραήλ να αποκτήσει μεγαλύτερη στρατηγική σημασία για τις ΗΠΑ;
Νομίζω ότι η τριμερής εταιρική σχέση, με τις ΗΠΑ ως +1, επικεντρώνεται πραγματικά στους δίδυμους πυλώνες της ενέργειας και της ασφάλειας. Η πρόσφατη συμφωνία μεταξύ Κύπρου, Αιγύπτου και ENI για επεξεργασία φυσικού αερίου στις υπάρχουσες εγκαταστάσεις Zohr της Αιγύπτου και στη συνέχεια υγροποίηση του στο εργοστάσιο LNG της Damietta για εξαγωγή στις ευρωπαϊκές αγορές είναι ένα τεράστιο βήμα για τη μετατροπή της περιοχής σε ενεργειακό κόμβο. Αυτό προφανώς ανεβάζει το προφίλ της Κύπρου και της περιοχής ευρύτερα. Ο άλλος πυλώνας πρέπει να είναι η ασφάλεια. Η Ελλάδα και η Κύπρος προσφέρουν σταθερότητα στην περιοχή και πλατφόρμα προβολής ευρωπαϊκής και αμερικανικής ισχύος. Οι πρόσφατες κρίσεις στη Μέση Ανατολή έδειξαν πώς μια παρουσία στην Κύπρο μπορεί να χρησιμοποιηθεί για επιχειρήσεις υποστήριξης και ανθρωπιστική βοήθεια. Η Ελλάδα, σε μεγάλο βαθμό μέσω της συνεργασίας με τις Ηνωμένες Πολιτείες στις εγκαταστάσεις στην Αλεξανδρούπολη, έχει διαδραματίσει σημαντικό ρόλο στην υποστήριξη της αποστολής προμηθειών στην Ουκρανία, καθώς η Ουκρανία αμύνεται από τη ρωσική εισβολή. Αυτές είναι πραγματικά πολύτιμες συνεισφορές.
Αυτό ίσχυε μέχρι τώρα. Προχωρώντας, τι ρόλο θα παίξουν οι στρατιωτικές βάσεις και εγκαταστάσεις σε Ελλάδα και Κύπρο στον ευρύτερο αμυντικό σχεδιασμό της νέας διοίκησης;
Αυτές οι βάσεις και οι εγκαταστάσεις θα διαδραματίσουν σημαντικό ρόλο στην προσπάθεια των Ηνωμένων Πολιτειών να οικοδομήσουν μια αρχιτεκτονική ασφάλειας για την περιοχή: να μπλοκάρουν την Κίνα, να συγκρατήσουν το Ιράν και να υπερασπιστούν τα ευρωπαϊκά και ΝΑΤΟικά συμφέροντα έναντι διαφόρων απειλών. Λόγω της θέσης τους, τέτοιες βάσεις και εγκαταστάσεις μπορούν να παρέχουν έναν οικονομικά αποδοτικό τρόπο για την προώθηση διαφόρων περιουσιακών στοιχείων με βιώσιμο, μακροπρόθεσμο τρόπο.
Σε αυτό το εξελισσόμενο στρατηγικό περιβάλλον, πώς βλέπετε να προσαρμόζεται ο ρόλος της Τουρκίας;
Ο ρόλος της Τουρκίας είναι σίγουρα δυναμικός. Βοήθησαν να έλθει στην εξουσία η νέα συριακή κυβέρνηση και έχουν μερίδιο στο πώς θα εξελιχθεί αυτό, συμπεριλαμβανομένων των βάσεων και μιας μόνιμης στρατιωτικής παρουσίας στη χώρα. Ταυτόχρονα, συνεχίζουν να συνεργάζονται με τη Ρωσία για την κατασκευή του σχεδίου πυρηνικής ενέργειας στο Akkuyu και με την Κίνα για το BRI. Έχουν μια πιο «ελεύθερη» στάση απέναντι στον ρόλο τους στην περιοχή και αυτό θα σημαίνει ότι η Ευρώπη (συμπεριλαμβανομένης της Κύπρου και της Ελλάδας), καθώς και οι Ηνωμένες Πολιτείες, θα διαπραγματεύονται και θα επαναδιαπραγματεύονται με την Τουρκία για κάθε νέο ζήτημα που προκύπτει.
Πιστεύετε ότι ο Τραμπ θα παραβλέψει τελικά την προβληματική συμπεριφορά του Ερντογάν και θα προχωρήσει προς τη βελτίωση των σχέσεων με την Τουρκία, δυνητικά άροντας τις κυρώσεις και επιτρέποντας στην Τουρκία να επανενταχθεί στο πρόγραμμα των F-35;
Αυτή είναι μια δύσκολη πρόβλεψη. Από τη μια πλευρά, η επαναφορά της Τουρκίας στο μαντρί και η βελτίωση των σχέσεων θα ήταν ένα σημαντικό διπλωματικό επίτευγμα. Θα ήταν επίσης καλή δουλειά για το πρόγραμμα F-35. Για να επιτευχθεί αυτό, ωστόσο, είτε η Ουάσιγκτον είτε η Άγκυρα πρέπει να υποχωρήσουν όσον αφορά τους S-400 και αυτό θα μπορούσε να είναι δύσκολο.
Οι απόψεις που εκφράζονται είναι εξ ολοκλήρου του καθηγητή Novo και δεν αντικατοπτρίζουν τις απόψεις του Πανεπιστημίου Εθνικής Άμυνας, του Υπουργείου Άμυνας ή της κυβέρνησης των Ηνωμένων Πολιτειών.
Lena Argiri
ekathimerini