Νέες Προκλήσεις από την Τουρκική Ακροδεξιά: Στο Στόχαστρο η Θράκη και τα Ελληνικά Σύνορα
Ανησυχία προκαλούν στην Αθήνα οι τοποθετήσεις που διατυπώθηκαν κατά τη διάρκεια της 13ης Τακτικής Μεγάλης Συνέλευσης του τουρκικού Κόμματος Μεγάλης Ενότητας (BBP) στην Άγκυρα, καθώς η ομιλία του προέδρου του κόμματος, Μουσταφά Ντεστίτσι, περιείχε αναφορές που ερμηνεύονται ως αμφισβήτηση των υφιστάμενων συνόρων και επαναφορά αναθεωρητικών αφηγημάτων που αφορούν τη Θράκη και τα Βαλκάνια.
Η ομιλία του Τούρκου πολιτικού ξεπέρασε τα όρια της εσωτερικής πολιτικής αντιπαράθεσης και κινήθηκε στο πλαίσιο μιας ευρύτερης ιδεολογικής προσέγγισης που συνδέεται με το όραμα του λεγόμενου «Τουρκο-Ισλαμικού Κόσμου», το οποίο προωθούν εθνικιστικοί και ισλαμιστικοί κύκλοι στην Τουρκία.
Το BBP και η ιδεολογική του ταυτότητα
Το Κόμμα Μεγάλης Ενότητας θεωρείται ένας από τους βασικούς εκφραστές του σκληρού τουρκικού εθνικισμού και διατηρεί στενούς δεσμούς με το κίνημα των Alperen, το οποίο συνδυάζει εθνικιστικά και θρησκευτικά χαρακτηριστικά.
Παρότι εκλογικά δεν συγκαταλέγεται στα μεγαλύτερα κόμματα της Τουρκίας, η πολιτική του επιρροή θεωρείται μεγαλύτερη από τα ποσοστά που καταγράφει στις κάλπες, κυρίως λόγω της συμμετοχής του στη «Λαϊκή Συμμαχία» που στηρίζει τον πρόεδρο Ρετζέπ Ταγίπ Ερντογάν.
Για τον λόγο αυτό, οι δημόσιες τοποθετήσεις της ηγεσίας του αντιμετωπίζονται συχνά ως ενδείξεις των τάσεων που διαμορφώνονται σε τμήματα του τουρκικού πολιτικού και κρατικού μηχανισμού.
Η αναφορά στη Θράκη και τα Βαλκάνια
Κατά τη διάρκεια της ομιλίας του, ο Μουσταφά Ντεστίτσι χρησιμοποίησε έντονα συμβολική και εθνικιστική ρητορική, αναφερόμενος σε πληθυσμούς που, κατά την άποψή του, βρίσκονται εδώ και αιώνες «υπό ξένη κυριαρχία».
Ιδιαίτερη αίσθηση προκάλεσε η αναφορά του στη Δυτική Θράκη και τα Βαλκάνια, τα οποία τοποθέτησε στο ίδιο πλαίσιο με περιοχές όπως η Κριμαία, το Ανατολικό Τουρκεστάν και το Κιρκούκ.
Για πολλούς αναλυτές, τέτοιου είδους αναφορές δεν αποτελούν απλές ιστορικές αναδρομές, αλλά εντάσσονται σε ένα ευρύτερο αναθεωρητικό αφήγημα που αμφισβητεί τις γεωπολιτικές διευθετήσεις που διαμορφώθηκαν μετά την κατάρρευση της Οθωμανικής Αυτοκρατορίας και ιδιαίτερα μετά τη Συνθήκη της Λωζάνης.
Η σύνδεση της Θράκης με περιοχές που παρουσιάζονται ως τμήματα μιας ευρύτερης ιστορικής ή πολιτισμικής τουρκικής κοινότητας θεωρείται από πολλούς κύκλους στην Ελλάδα ως έμμεση αμφισβήτηση της υφιστάμενης κατάστασης στην περιοχή.
Η «ιστορική ευθύνη» και το αφήγημα της παρακαταθήκης
Ένα από τα βασικά στοιχεία της ομιλίας ήταν η παρουσίαση της Θράκης όχι ως τμήματος της ελληνικής επικράτειας όπου διαβιεί μια αναγνωρισμένη μουσουλμανική μειονότητα, αλλά ως περιοχής που συνδέεται με μια ευρύτερη ιστορική και πολιτισμική ευθύνη της Τουρκίας.
Η συγκεκριμένη προσέγγιση εντάσσεται σε μια μακροχρόνια τάση ορισμένων εθνικιστικών κύκλων της Τουρκίας να αντιμετωπίζουν περιοχές εκτός των σημερινών συνόρων της χώρας ως τμήματα μιας ιστορικής κληρονομιάς που εξακολουθεί να διατηρεί πολιτική και πολιτισμική σημασία.
Στο πλαίσιο αυτό, η μουσουλμανική μειονότητα της Θράκης παρουσιάζεται συχνά ως στοιχείο που συνδέει την Τουρκία με την περιοχή και όχι αποκλειστικά ως πολίτες ενός κράτους-μέλους της Ευρωπαϊκής Ένωσης.
Το ζήτημα της εκπαίδευσης και της γλώσσας
Ιδιαίτερη έμφαση δόθηκε επίσης στο θέμα της γλώσσας και της εκπαίδευσης.
Ο Ντεστίτσι υποστήριξε ότι η προστασία και η προώθηση της τουρκικής γλώσσας συνδέεται άμεσα με την προστασία της εθνικής ταυτότητας, στέλνοντας μήνυμα προς οργανώσεις και φορείς που δραστηριοποιούνται στη Θράκη.
Οι αναφορές αυτές ερμηνεύονται ως συνέχιση της πάγιας θέσης της Άγκυρας υπέρ της ενίσχυσης του τουρκικού στοιχείου στη μειονοτική εκπαίδευση, ζήτημα που αποτελεί διαχρονικά σημείο τριβής στις ελληνοτουρκικές σχέσεις.
Παράλληλα, σύμφωνα με δημοσιεύματα, εκπρόσωποι ενώσεων που δραστηριοποιούνται στη Θράκη απέστειλαν συγχαρητήρια μηνύματα προς το συνέδριο του BBP, γεγονός που προσέδωσε πρόσθετη πολιτική διάσταση στις τοποθετήσεις της ηγεσίας του κόμματος.
Γιατί οι δηλώσεις προκαλούν προβληματισμό
Οι συγκεκριμένες δηλώσεις αποκτούν ιδιαίτερη βαρύτητα λόγω της πολιτικής θέσης του BBP στο τουρκικό πολιτικό σύστημα.
Αναλυτές επισημαίνουν ότι τα εθνικιστικά κόμματα της Τουρκίας συχνά λειτουργούν ως φορείς διατύπωσης θέσεων που σε μεταγενέστερο χρόνο ενδέχεται να υιοθετηθούν ή να αξιοποιηθούν από ευρύτερους κύκλους εξουσίας.
Το γεγονός ότι ο Μουσταφά Ντεστίτσι είναι επικεφαλής κόμματος το οποίο συμμετέχει στη συμμαχία που στηρίζει την κυβέρνηση Ερντογάν οδηγεί αρκετούς παρατηρητές στο συμπέρασμα ότι οι δηλώσεις του δεν μπορούν να αντιμετωπιστούν αποκλειστικά ως εσωτερική πολιτική ρητορική.
Η διάσταση για τις ελληνοτουρκικές σχέσεις
Οι αναφορές στη Θράκη και στα Βαλκάνια έρχονται σε μια περίοδο κατά την οποία Αθήνα και Άγκυρα επιχειρούν να διατηρήσουν ανοικτούς διαύλους επικοινωνίας και να περιορίσουν τις εντάσεις που χαρακτήρισαν τα προηγούμενα χρόνια.
Ωστόσο, η επανεμφάνιση αναθεωρητικών αφηγημάτων από πολιτικούς παράγοντες που βρίσκονται κοντά στο κυβερνητικό στρατόπεδο της Τουρκίας υπενθυμίζει ότι οι βαθύτερες διαφωνίες μεταξύ των δύο χωρών παραμένουν ενεργές.
Για την ελληνική πλευρά, τέτοιου είδους δηλώσεις αποτελούν ένδειξη ότι η Θράκη εξακολουθεί να βρίσκεται στο επίκεντρο του ενδιαφέροντος εθνικιστικών κύκλων στην Τουρκία, γεγονός που απαιτεί διαρκή παρακολούθηση και πολιτική εγρήγορση.
Η εξέλιξη αυτή επιβεβαιώνει ότι, παρά τις κατά καιρούς προσπάθειες αποκλιμάκωσης, το ζήτημα των ελληνοτουρκικών σχέσεων εξακολουθεί να επηρεάζεται από ιδεολογικά και γεωπολιτικά αφηγήματα που διατηρούν ισχυρή παρουσία στο εσωτερικό της Τουρκίας.