Μετά από μια δεκαετία συγκέντρωσης εξουσίας, δεν φαίνεται να έχουν απομείνει θεσμικά αντίβαρα ικανά να αποτρέψουν την Τουρκία από μια πορεία προς τον αυταρχισμό. Ό,τι αποτελούσε εδώ και χρόνια πραγματικότητα για τους περιθωριοποιημένους Κούρδους στη νοτιοανατολική χώρα, τείνει πλέον να μετατραπεί σε κανονικότητα για το σύνολο των Τούρκων πολιτών.
Οι μαζικές συλλήψεις και η αντικατάσταση εκλεγμένων δημάρχων από κρατικά διορισμένους επιτρόπους, πρακτικές που χαρακτήρισαν για χρόνια την πολιτική ζωή στις κουρδικές περιοχές, επεκτείνονται πλέον και στην υπόλοιπη Τουρκία.
Η απομάκρυνση του ηγέτη του Ρεπουμπλικανικού Λαϊκού Κόμματος (CHP), Οζγκιούρ Οζέλ, μέσω δικαστικής απόφασης που ακύρωσε την εκλογή του – και η μετέπειτα απομάκρυνσή του από τα γραφεία του κόμματος με τη συνδρομή των δυνάμεων καταστολής – αποτελεί, σύμφωνα με τον αρθρογράφο, ακόμη μία ένδειξη της διάβρωσης της ανεξαρτησίας των κρατικών θεσμών στην Τουρκία.
Απαλλαγμένος από ουσιαστικούς εσωτερικούς περιορισμούς, ο πρόεδρος Ρετζέπ Ταγίπ Ερντογάν έχει πλέον στρέψει τις ίδιες φιλοδοξίες και προς το εξωτερικό, προβάλλοντας την τουρκική στρατιωτική ισχύ στη Συρία, τη Λιβύη, το Ιράκ και τη Σομαλία, με τρόπο που – κατά την ανάλυση – αμφισβητεί τη νέα περιφερειακή τάξη που επιχειρούν να διαμορφώσουν το Ισραήλ και οι Ηνωμένες Πολιτείες.
Η έκταση του εσωτερικού ελέγχου είναι, σύμφωνα με το κείμενο, αυτό που καθιστά εφικτές όλες τις υπόλοιπες κινήσεις.
Η πίεση κατά του CHP δεν ξεκίνησε με τον Οζέλ. Η διαδικασία αυτή άρχισε τον Μάρτιο του 2025 με τη σύλληψη του δημάρχου Κωνσταντινούπολης, Εκρέμ Ιμάμογλου, με κατηγορίες που το κόμμα του χαρακτήρισε κατασκευασμένες.
Ο Ιμάμογλου θεωρούνταν τότε ο ισχυρότερος πολιτικός αντίπαλος του Ερντογάν και η φυλάκισή του προκάλεσε τις μεγαλύτερες διαδηλώσεις που είχε γνωρίσει η χώρα εδώ και περισσότερο από μία δεκαετία.
Κατά τη διάρκεια του επόμενου έτους, περισσότεροι από 500 αξιωματούχοι του CHP φυλακίστηκαν, μεταξύ αυτών και 16 δήμαρχοι, ενώ αρκετοί δήμοι αφαιρέθηκαν από τον έλεγχο του κόμματος που είχε επικρατήσει του Κόμματος Δικαιοσύνης και Ανάπτυξης (AKP) στις αυτοδιοικητικές εκλογές του 2024.
Το δικαστήριο που απομάκρυνε τον Οζέλ στα τέλη Μαΐου προχώρησε ακόμη περισσότερο, επαναφέροντας στην ηγεσία του κόμματος τον προκάτοχό του, τον οποίο είχε νικήσει στις εσωκομματικές εκλογές, μεταφέροντας ουσιαστικά την επιλογή της ηγεσίας από τα μέλη του κόμματος σε έναν δικαστή.
Η εξέλιξη αυτή θυμίζει, σύμφωνα με τον αρθρογράφο, την πρακτική που εφαρμόζεται εδώ και χρόνια στις κουρδικές περιοχές της νοτιοανατολικής Τουρκίας, όπου εκλεγμένα στελέχη του φιλοκουρδικού Κόμματος Δημοκρατίας των Λαών (HDP) έχουν απομακρυνθεί από τα αξιώματά τους ή φυλακιστεί από το 2015 και μετά, με κατηγορίες περί τρομοκρατίας που οι υποστηρικτές τους χαρακτηρίζουν αβάσιμες.
Η πλέον χαρακτηριστική περίπτωση είναι αυτή του πρώην ηγέτη του HDP, Σελαχατίν Ντεμιρτάς, ο οποίος παραμένει μέχρι σήμερα σε τουρκική φυλακή.
Οι διώξεις κατά της αντιπολίτευσης αντανακλούν, κατά τον συντάκτη, την αποφασιστικότητα του Ερντογάν να διατηρήσει και να ενισχύσει την εξουσία του μέσω της αξιοποίησης των κρατικών μηχανισμών.
Καθώς πλησιάζει η Σύνοδος Κορυφής του ΝΑΤΟ τον Ιούλιο, ο Ερντογάν αναμένεται να αναπτύξει περισσότερους από 40.000 άνδρες των δυνάμεων ασφαλείας στην περιοχή της Άγκυρας για την προστασία της διοργάνωσης.
Η ανάπτυξη τόσο μεγάλου αριθμού προσωπικού ασφαλείας εντός της χώρας, ακόμη και για μια διεθνή διοργάνωση υψηλού επιπέδου, εκτιμάται ότι δεν εξυπηρετεί μόνο λόγους ασφαλείας, αλλά και μια ευρύτερη επίδειξη ισχύος προς το εσωτερικό και το εξωτερικό.
Παράλληλα, εξελίσσεται μια δεύτερη πολιτική διαδικασία, η οποία εκ πρώτης όψεως φαίνεται να κινείται προς την αντίθετη κατεύθυνση. Από τον Φεβρουάριο του 2025, ο φυλακισμένος ιδρυτής του Εργατικού Κόμματος του Κουρδιστάν (PKK), Αμπντουλάχ Οτσαλάν, κάλεσε την οργάνωση να καταθέσει τα όπλα και να αυτοδιαλυθεί.
Ανώτερα στελέχη του PKK ανταποκρίθηκαν στο κάλεσμα αυτό, καταστρέφοντας συμβολικά την πρώτη παρτίδα οπλισμού σε τελετή που πραγματοποιήθηκε στο Νότιο Κουρδιστάν, στο βόρειο Ιράκ.
Ωστόσο, οι νομικές μεταρρυθμίσεις που είχε υποσχεθεί η κυβέρνηση Ερντογάν δεν έχουν προχωρήσει, ενώ η αρμόδια κοινοβουλευτική επιτροπή συνδέει πλέον οποιαδήποτε παραχώρηση με την πλήρη και επαληθευμένη αφοπλιστική διαδικασία, οδηγώντας τις συνομιλίες σε αδιέξοδο.
Σύμφωνα με το άρθρο, το ενδιαφέρον του Ερντογάν για τη διαδικασία αυτή δεν πηγάζει από διάθεση συμφιλίωσης, αλλά από πολιτικό υπολογισμό. Στα 72 του χρόνια και πλησιάζοντας τα συνταγματικά όρια παραμονής στην εξουσία, οποιαδήποτε αλλαγή του Συντάγματος που θα του επέτρεπε να παραμείνει στην προεδρία μετά το 2028 θα απαιτούσε και τη στήριξη κουρδικών ψήφων.
Υπό αυτό το πρίσμα, το άνοιγμα προς τους Κούρδους παρουσιάζεται ως διαπραγματευτικό εργαλείο που ενεργοποιείται όταν η κυβέρνηση χρειάζεται τη στήριξή τους και «παγώνει» όταν αυτή δεν είναι απαραίτητη.
Κατά τον συντάκτη, τόσο η καταστολή όσο και οι κινήσεις προσέγγισης υπηρετούν τελικά τον ίδιο στόχο: τη διατήρηση του Ερντογάν στην εξουσία.
Από τον εσωτερικό έλεγχο στις περιφερειακές φιλοδοξίες
Αυτή την εδραιωμένη ισχύ, σύμφωνα με το άρθρο, προβάλλει πλέον ο Ερντογάν και στο εξωτερικό, με πιο χαρακτηριστικό παράδειγμα τη Συρία.
Η πτώση του πρώην προέδρου της Συρίας, Μπασάρ αλ Άσαντ, το 2024, απομάκρυνε το Ιράν από τον κυρίαρχο ρόλο που διατηρούσε στη Δαμασκό και δημιούργησε ένα κενό εξουσίας, το οποίο η Άγκυρα έσπευσε να καλύψει.
Η πολυετής στρατιωτική και πολιτική στήριξη της Τουρκίας προς την αντιπολίτευση συνέβαλε, σύμφωνα με την ανάλυση, στην ανατροπή του Άσαντ και στην εγκατάσταση μιας νέας ισλαμιστικής κυβέρνησης που βρίσκεται υπό σημαντική τουρκική επιρροή.
Μέσα σε λίγους μήνες από την κατάρρευση του καθεστώτος Άσαντ, Τούρκοι αξιωματούχοι των υπηρεσιών πληροφοριών και της άμυνας βρέθηκαν στη Δαμασκό για να διασφαλίσουν συμφωνία που προβλέπει την εκπαίδευση προσωπικού του νέου συριακού στρατού από την Τουρκία, καθώς και την προμήθεια οπλικών συστημάτων.
Οι συνομιλίες συνεχίζονται για μια πιο διευρυμένη αμυντική συμφωνία, η οποία θα μπορούσε να παραχωρήσει στην Τουρκία τη χρήση αεροπορικών βάσεων στην περιοχή της Παλμύρας, συμπεριλαμβανομένης της αεροπορικής βάσης Τιγιάς (T4), η οποία έχει βρεθεί στο παρελθόν στο στόχαστρο ισραηλινών αεροπορικών επιδρομών.
Παράλληλα, η Άγκυρα έχει επηρεάσει σημαντικά τις πολιτικές της νέας συριακής ηγεσίας, ιδιαίτερα σε ό,τι αφορά τους Κούρδους της βορειοανατολικής Συρίας, ασκώντας πιέσεις στη Δαμασκό ώστε να περιορίσει ή να καταργήσει το καθεστώς αυτονομίας των Συριακών Δημοκρατικών Δυνάμεων (SDF).
Η Τουρκία αντιμετωπίζει τις SDF ως συριακή προέκταση του Εργατικού Κόμματος του Κουρδιστάν (PKK) και εδώ και χρόνια επιδιώκει την αποδυνάμωση ή τη διάλυσή τους.
Μια ακόμη σημαντική συνέπεια της αυξανόμενης τουρκικής παρουσίας στη Συρία είναι ο ρόλος που, σύμφωνα με την ανάλυση, διαδραματίζει η Άγκυρα ως άτυπος προστάτης του μεταβατικού προέδρου της χώρας, Αχμέντ αλ-Σαράα, απέναντι στο Ισραήλ.
Η Δαμασκός στρέφεται ολοένα και περισσότερο προς την Τουρκία ως αντίβαρο στις ισραηλινές στρατιωτικές ενέργειες στη συριακή επικράτεια. Ωστόσο, η Συρία αποτελεί μόνο ένα τμήμα μιας ευρύτερης γεωπολιτικής στρατηγικής.
Η τουρκική πολιτική στην Ανατολική Μεσόγειο βασίζεται στο δόγμα της «Γαλάζιας Πατρίδας» (Mavi Vatan), το οποίο εδράζεται στη συμφωνία θαλάσσιας οριοθέτησης που υπεγράφη το 2019 με την κυβέρνηση της Τρίπολης στη Λιβύη και χάραξε μια τουρκική θαλάσσια οικονομική ζώνη σε περιοχές που διεκδικούνται από την Ελλάδα και την Αίγυπτο.
Κατά τον αρθρογράφο, η συμφωνία αυτή προσέφερε στην Άγκυρα το επιχείρημα για να αμφισβητήσει ενεργειακούς διαδρόμους που θα μπορούσαν να μεταφέρουν ισραηλινό και κυπριακό φυσικό αέριο προς την Ευρώπη. Υποστηρίζει επίσης ότι η Τουρκία επιδιώκει σήμερα μια παρόμοια συμφωνία με τη Συρία, επεκτείνοντας τη σχετική γραμμή μέχρι τις ακτές του Ισραήλ.
Αυτό που, σύμφωνα με την ανάλυση, καθιστά τις διεκδικήσεις αυτές πιο ανησυχητικές είναι η ταχύτητα με την οποία η Τουρκία αναπτύσσει τα μέσα για να τις υποστηρίξει στρατιωτικά.
Στα τέλη του προηγούμενου έτους πραγματοποίησε δοκιμή του υπερηχητικού πυραύλου Tayfun Block-4, ενώ τον Μάιο παρουσίασε τον Yildirimhan, έναν διηπειρωτικό βαλλιστικό πύραυλο (ICBM), για τον οποίο υποστηρίζεται ότι θα έχει βεληνεκές έως και 6.000 χιλιομέτρων.
Κατά τον συντάκτη, η ανάπτυξη διηπειρωτικών βαλλιστικών πυραύλων από μια χώρα-μέλος του ΝΑΤΟ προκαλεί ερωτήματα και ανησυχίες. Αν και η Τουρκία δεν διαθέτει πυρηνικές κεφαλές για τέτοιου είδους οπλικά συστήματα, η απόκτηση της σχετικής τεχνολογικής δυνατότητας θα μπορούσε, υπό διαφορετικές πολιτικές συνθήκες, να δημιουργήσει νέες ισορροπίες ισχύος.
Για το Ισραήλ, υποστηρίζει το άρθρο, το συμπέρασμα είναι πλέον σαφές: η σημαντικότερη πρόκληση για τη νέα περιφερειακή αρχιτεκτονική που επιχειρούν να διαμορφώσουν η Ιερουσαλήμ και η Ουάσιγκτον δεν είναι πλέον το αποδυναμωμένο Ιράν.
Πρόκειται για μια χώρα-μέλος του ΝΑΤΟ με σύγχρονες ένοπλες δυνάμεις και αυξανόμενη δυνατότητα στρατιωτικής προβολής ισχύος, υπό την ηγεσία ενός προέδρου που έχει επικαλεστεί τις παρεμβάσεις της Τουρκίας στη Λιβύη και το Ναγκόρνο-Καραμπάχ ως παραδείγματα για τη στάση που θα μπορούσε να τηρήσει και στο Παλαιστινιακό.
Το άρθρο επισημαίνει επίσης ότι ο Ερντογάν έχει διακόψει τις εμπορικές σχέσεις με το Ισραήλ και έχει κλείσει τα τουρκικά λιμάνια για τα ισραηλινά πλοία.
Επικαλούμενος τον πρώην πρωθυπουργό του Ισραήλ, Ναφτάλι Μπένετ, ο συντάκτης υποστηρίζει ότι «η Τουρκία αποτελεί το νέο Ιράν» και συνιστά αυξανόμενη απειλή τόσο για το Ισραήλ όσο και για τη σταθερότητα της περιοχής.
Σύμφωνα με την ανάλυση, η ισραηλινή πολιτική δεν μπορεί πλέον να αντιμετωπίζει την Τουρκία ως έναν δύσκολο αλλά διαχειρίσιμο σύμμαχο, αλλά ως έναν στρατηγικό ανταγωνιστή στην ευρύτερη περιοχή.
Η αντιπαράθεση, κατά τον αρθρογράφο, δεν θα κριθεί τόσο στη Γάζα ή ακόμη και στο Ιράν, όσο στη Συρία και την Ανατολική Μεσόγειο, όπου συνυπάρχουν τουρκικές στρατιωτικές βάσεις, θαλάσσιες διεκδικήσεις και νέες πυραυλικές δυνατότητες.
Οι ισραηλινές επιχειρήσεις κατά στόχων του συριακού στρατού και η ζώνη ασφαλείας που διατηρεί το Ισραήλ στη νότια Συρία παρουσιάζονται ως προσπάθεια αποτροπής της δημιουργίας μόνιμης τουρκικής στρατιωτικής παρουσίας στα Υψίπεδα του Γκολάν.
Ο συντάκτης καταλήγει ότι αυτή η πολιτική θα πρέπει να εξελιχθεί σε μια ευρύτερη στρατηγική, η οποία θα περιλαμβάνει στενότερη συνεργασία με την Ελλάδα, την Κύπρο και την Αίγυπτο, περιορισμό της τουρκικής επιρροής στη Συρία και αναγνώριση ότι το πρόβλημα, κατά την άποψή του, εντοπίζεται στην ηγεσία του Ρετζέπ Ταγίπ Ερντογάν.
Τέλος, υποστηρίζει ότι μια κυβέρνηση η οποία έχει εξουδετερώσει τα εσωτερικά θεσμικά αντίβαρα δύσκολα θα αποδεχθεί περιορισμούς και στο εξωτερικό. Κατά την εκτίμησή του, η Άγκυρα θα συνεχίσει να επιδιώκει την αναδιαμόρφωση των περιφερειακών ισορροπιών έως ότου δημιουργηθούν νέοι μηχανισμοί ανάσχεσης ή υπάρξουν βαθύτερες πολιτικές αλλαγές στο εσωτερικό της Τουρκίας.