”Η ιδέα ότι «η Τουρκία είναι το επόμενο Ιράν» κερδίζει έδαφος στη Δύση, ωστόσο η φράση «η Τουρκία είναι η επόμενη» κυκλοφορεί εδώ και καιρό στο τουρκικό κοινό.
Για δεκαετίες, μια κοινή αφήγηση στην Τουρκία υποστηρίζει ότι η χώρα θα γίνει ο επόμενος στόχος των «παγκόσμιων δυνάμεων» μετά τους πολέμους και τις εσωτερικές αναταραχές στη Συρία, το Ιράκ και άλλες γειτονικές χώρες. Ο πόλεμος ΗΠΑ-Ισραήλ στο Ιράν έχει μόνο ενδυναμώσει αυτές τις ανησυχίες δεκαετιών στο κοινό. Ο τουρκικός κρατικός μηχανισμός, ωστόσο, δεν ενεργεί με βάση ανησυχίες ή αφηγήσεις που θα μπορούσαν να οδηγήσουν τις αντιπαλότητες σε σύγκρουση.
Ένα διαφορετικό επιχείρημα εξαπλώνεται στο Ισραήλ και σε μέρη των δυτικών σχολίων. Το Ιράν, σύμφωνα με την άποψη, αποδυναμώνεται. Η Τουρκία αναδύεται. Επομένως, η Τουρκία είναι «το νέο Ιράν», η επόμενη κύρια απειλή που πρέπει να περιοριστεί επειδή έχει τη στρατιωτική ισχύ και το βάθος του πληθυσμού που δεν έχει το Ισραήλ. Αυτή η ετικέτα μπορεί να ακούγεται συνεπής, αλλά δείχνει την πολιτική προς λάθος κατεύθυνση. Ωθεί επίσης την περιοχή προς πιο σκληρές γραμμές και λιγότερα προστατευτικά κιγκλιδώματα.
Το μεγάλο κενό ισχύος που είναι πιθανό να δημιουργηθεί εάν πέσει το ιρανικό καθεστώς δεν υποδηλώνει μια επιθετική Τουρκία έτοιμη να πραγματοποιήσει καταλήψεις εδαφών.
Δεν υπάρχει λόγος να προσποιούμαστε ότι οι σχέσεις μεταξύ Ισραήλ και Τουρκίας είναι υγιείς. Δεν είναι. Η Γάζα έχει προκαλέσει μια πολιτική ρήξη, η οποία έχει επεκταθεί και στο εμπόριο. Η Συρία έχει γίνει μια σταθερή πηγή τριβής, με τις ισραηλινές επιθέσεις και τα τουρκικά στρατιωτικά σχέδια να έρχονται συχνά σε άμεση επαφή.
Στην Ανατολική Μεσόγειο, οι δεσμοί ασφαλείας και ενέργειας του Ισραήλ με την Ελλάδα και την ελληνική διοίκηση της νότιας Κύπρου έρχονται σε αντίθεση με τις θαλάσσιες αξιώσεις της Τουρκίας και την απαίτησή της να μην περιοριστεί. Αυτές οι διαφορές είναι πραγματικές και μπορούν να επιδεινωθούν. Υπάρχει πραγματικός κίνδυνος στρατιωτικής έντασης, όπως συνέβαινε την τελευταία δεκαετία.
Ωστόσο, είναι ένα πράγμα να περιγράφουμε μια τεταμένη αντιπαλότητα. Είναι άλλο να αντιμετωπίζουμε την Τουρκία ως υποκατάστατο του Ιράν.
Η Τουρκία και η Δύση
Το Ιράν είναι ένα απομονωμένο, πληγείσα από κυρώσεις κράτος που έχει χτίσει μεγάλο μέρος της περιφερειακής του εμβέλειας μέσω ένοπλων δικτύων. Το σύστημα ασφαλείας της βασίζεται εδώ και καιρό σε πόλεμο δι’ αντιπροσώπων, πυραυλική πίεση και σε ένα πυρηνικό αρχείο που βρίσκεται στο επίκεντρο της παγκόσμιας πολιτικής μη διάδοσης. Η Τουρκία είναι μια πολύ διαφορετική περίπτωση. Είναι μέλος του ΝΑΤΟ και χώρα της G20 με βαθιούς εμπορικούς δεσμούς με την Ευρώπη και ευρείς δεσμούς με δυτικούς θεσμούς.
Η Άγκυρα χρησιμοποιεί σκληρή ισχύ στη γειτονιά της, αλλά το κάνει ως κρατικός παράγοντας, όχι ως προστάτης ενός διακρατικού οικοσυστήματος πολιτοφυλακής που στοχεύει στο Ισραήλ. Η μόχλευσή της είναι συχνά οικονομική, διπλωματική και γεωγραφική όσο και στρατιωτική. Η ομαδοποίηση αυτών των δύο χωρών σε ένα κουτί θολώνει τα σημαντικά σε κάθε περίπτωση και προσκαλεί αμβλέα πολιτικά εργαλεία.
Το σύνθημα «νέο Ιράν» ερμηνεύει επίσης λανθασμένα τις διαδρομές μέσω των οποίων η Τουρκία θα μπορούσε να τραβηχτεί βαθύτερα σε αυτόν τον πόλεμο. Η πιθανότερη διαδρομή δεν είναι η ιδεολογία. Είναι το κουρδικό αρχείο.
Η Τουρκία αντιμετωπίζει εδώ και καιρό τα ένοπλα κουρδικά κινήματα σε όλη την Τουρκία, τη Συρία, το Ιράκ και το Ιράν ως ένα ενιαίο συνεχές ασφαλείας. Εάν ο πόλεμος στο Ιράν ανοίξει χώρο για κινητοποιήσεις ιρανικών κουρδικών ομάδων ή εάν εξωτερικές δυνάμεις φλερτάρουν με τη χρήση κουρδικών δυνάμεων για να πιέσουν την Τεχεράνη επί τόπου, η Άγκυρα δεν θα το δει αυτό ως μια μακρινή τακτική. Θα υπάρξει απειλή εξάπλωσης.
Αυτό μπορεί να οδηγήσει σε ήσυχο συντονισμό των μυστικών υπηρεσιών μεταξύ Τουρκίας και Ιράν, ακόμη και όταν η Τουρκία παραμένει συνδεδεμένη με το ΝΑΤΟ και διατηρεί σχέσεις συνεργασίας με την Ουάσινγκτον. Μπορεί επίσης να αυξήσει τις εντάσεις κατά μήκος του τριγώνου Ιράκ-Συρίας-Ιράν, όπου οι ένοπλες ομάδες, οι διαδρομές λαθρεμπορίου και οι ροές προσφύγων δεν σέβονται τα σύνορα.
Εδώ είναι που η χαλαρή συζήτηση γίνεται δαπανηρή. Εάν η αμερικανική συζήτηση αρχίσει να αντιμετωπίζει την Τουρκία ως εχθρό που πρέπει να εγκλωβιστεί, τα κίνητρα της Άγκυρας θα αλλάξουν. Θα αναζητήσει περισσότερους τρόπους για να προστατευτεί. Θα σφίξει επίσης τη στάση της στο κουρδικό ζήτημα, και αυτή η στάση θα μπορούσε να συγκρουστεί με τις αμερικανικές συνήθειες στην περιοχή.
Ένα σύνθημα που προορίζεται να ακούγεται σκληρό μπορεί να καταλήξει να διευρύνει τον πόλεμο μετατρέποντας ένα πρόβλημα εξάπλωσης σε πρόβλημα συμμαχίας.
Η Συρία είναι το δεύτερο σημείο ανάφλεξης. Μετά την πτώση του Άσαντ, η Τουρκία έχει υποστηρίξει ένα ισχυρότερο, κεντρικό συριακό κράτος που μπορεί να αστυνομεύει τα σύνορα και να καθιστά δυνατές τις επιστροφές προσφύγων. Το Ισραήλ, από την πλευρά του, έχει εισέλθει σε συνομιλίες με τη Δαμασκό υπό τη μεσολάβηση των ΗΠΑ και έχει συμφωνήσει σε μια ειδική κυψέλη επικοινωνίας, γεγονός που υποδηλώνει ότι θέλει κιγκλιδώματα, όχι διαρκή κλιμάκωση.
Ωστόσο, το Ισραήλ έχει επίσης διατηρήσει ευρύ περιθώριο ελιγμών από τον Δεκέμβριο του 2024: επαναλαμβανόμενες επιθέσεις, μια προωθημένη στάση πέρα από τις προηγούμενες γραμμές, εκκλήσεις για μια αποστρατιωτικοποιημένη ζώνη νότια της Δαμασκού και προσέγγιση των τοπικών μειονοτήτων ως πηγή επιρροής.
Η συμφωνία στα τέλη Ιανουαρίου για την ένταξη των SDF, υπό την ηγεσία των Κούρδων, σε κρατικές δομές, ενισχύει το κύρος της Δαμασκού, αλλά η εφαρμογή της θα αμφισβητηθεί και θα είναι άνιση. Καθώς η Άγκυρα πιέζει για επανακέντρωση και το Ισραήλ επιμένει στην ελευθερία δράσης κοντά στα σύνορά του, ενώ παρακολουθεί την τουρκική επιρροή, παραμένει το περιθώριο για λανθασμένα ερμηνευμένα σήματα.
Και οι δύο πλευρές το γνωρίζουν αυτό, γι’ αυτό και έχουν βασιστεί στην τεχνική αποσυμφόρηση για την πρόληψη ατυχημάτων. Αυτό δεν είναι σημάδι φιλίας. Είναι ένα σημάδι ότι καμία από τις δύο δεν θέλει μια ανταλλαγή πυροβολισμών που θα προκληθεί από μια κακή νύχτα στη Συρία.”