Ο χρυσός του καθεστώτος του Νικολάς Μαδούρο φαίνεται πως έχει μετατραπεί σε ένα από τα πιο σκοτεινά και ευαίσθητα γεωπολιτικά ζητήματα της περιόδου. Ένα πολύτιμο απόθεμα που, καθώς η Βενεζουέλα βυθιζόταν στην οικονομική κατάρρευση και τις διεθνείς κυρώσεις, μετακινήθηκε αθόρυβα εκτός συνόρων, μέσα από αερομεταφορές που είχαν έναν και μόνο στόχο: τη ρευστοποίηση, την επιβίωση και τη διατήρηση της εξουσίας.
Σήμερα, οι Ηνωμένες Πολιτείες αναζητούν αυτόν τον χρυσό. Όχι αφηρημένα, ούτε θεωρητικά. Τον αναζητούν συγκεκριμένα στην Τουρκία. Σύμφωνα με διπλωματικές εκτιμήσεις και πληροφορίες από αμερικανικούς κύκλους, η Άγκυρα έχει βρεθεί στο επίκεντρο ερευνών και παρασκηνιακών πιέσεων, καθώς εκτιμάται ότι μέρος των αποθεμάτων χρυσού της Βενεζουέλας μπορεί να κατέληξε σε τουρκικό έδαφος.
Το ενδιαφέρον της Ουάσινγκτον δεν είναι τυχαίο, αναφέρουν οι ίδιες πηγές. Πριν από περίπου ενάμιση χρόνο, λίγο πριν από την επιστροφή του Ντόναλντ Τραμπ στην εξουσία τον Ιανουάριο του 2025, το καθεστώς Μαδούρο φέρεται να διέταξε τη μυστική απογείωση αεροσκαφών τα οποία κατευθύνθηκαν σε διαφορετικά σημεία του πλανήτη, μεταφέροντας – σύμφωνα με πληροφορίες – φορτία χρυσού. Η διασπορά των πτήσεων είχε σκοπό να θολώσει τα ίχνη. Κάποιες από αυτές, σύμφωνα με τις ίδιες πηγές, προσγειώθηκαν στην Τουρκία.
Σε αυτό το πλαίσιο, η Άγκυρα δεν εμφανίζεται απλώς ως ένας ακόμη γεωγραφικός σταθμός. Εμφανίζεται ως ένας δυνητικός κόμβος επεξεργασίας, ανταλλαγής και πολιτικής διαχείρισης ενός πολύτιμου μετάλλου που, για τη Βενεζουέλα, λειτουργεί ως έσχατο αποθεματικό εξουσίας – και για τις ΗΠΑ ως κόκκινη γραμμή παραβίασης των κυρώσεων.
Το ερώτημα πλέον δεν είναι αν υπήρξαν συνομιλίες, επισκέψεις ή σενάρια. Το ερώτημα είναι πού, κατέληξε ο χρυσός του Μαδούρο. Και σε αυτό το ερώτημα, η Τουρκία καλείται να δώσει απαντήσεις.
Το τουρκικό ίχνος και το διυλιστήριο του Τσορούμ
Το παρασκήνιο φωτίζει δημοσίευμα της τουρκικής εφημερίδας Sözcü, σύμφωνα με το οποίο στο επίκεντρο των ερευνών βρέθηκε το διυλιστήριο χρυσού στο Τσορούμ, ιδιοκτησίας του επιχειρηματία Ahmet Ahlatsi. Το ερώτημα ήταν σαφές και πολιτικά φορτισμένο: επεξεργάστηκε ποτέ το συγκεκριμένο διυλιστήριο χρυσό προερχόμενο από τη Βενεζουέλα;
Ο ίδιος ο Ahlatsi περιγράφει έναν αποκαλυπτικό διάλογο ανάμεσα στον Νικολάς Μαδούρο και τον Ρετζέπ Ταγίπ Ερντογάν. Σύμφωνα με την αφήγησή του, ο πρόεδρος της Βενεζουέλας υποστήριξε ότι η χώρα του παράγει περίπου 270 τόνους χρυσού ετησίως, οι οποίοι αποστέλλονται παραδοσιακά σε ΗΠΑ, Ελβετία και Βρετανία για κατεργασία, χωρίς η Βενεζουέλα να αποκομίζει τα αντίστοιχα οικονομικά οφέλη.
Ο Μαδούρο φέρεται να πρότεινε τη δημιουργία μηχανισμού παραγωγής και πώλησης ράβδων χρυσού, με αντάλλαγμα τουρκικά προϊόντα – από τρόφιμα έως οικοδομικά υλικά. Η απάντηση της Άγκυρας, σύμφωνα με τον Ahlatsi, ήταν ότι ο χρυσός που θα κατεργαζόταν εντός Βενεζουέλας δεν θα είχε διεθνή αποδοχή. Αντιπροτάθηκε η μεταφορά του στην Τουρκία, η κατεργασία στο Τσορούμ και η κατάθεση των εσόδων στην Κεντρική Τράπεζα της Τουρκίας ως προκαταβολικά έσοδα εξαγωγών.
Περίπου 45 ημέρες αργότερα, το διυλιστήριο επισκέφθηκε ο τότε αντιπρόεδρος της Βενεζουέλας, Tarek El Aissami, για επιτόπιο έλεγχο. Ωστόσο, σύμφωνα με τον Ahlatsi, η υπόθεση δεν προχώρησε ποτέ.
«Δεν ήρθε ούτε ένα γραμμάριο χρυσού από τη Βενεζουέλα στο διυλιστήριό μας, ούτε έφυγε χρυσός από εδώ προς τη Βενεζουέλα», δηλώνει κατηγορηματικά, προσθέτοντας ότι δεν υπήρξε καμία συναλλαγή με τη Βενεζουέλα, το Ιράν ή το Σουδάν και ότι δεν εμπλέκεται σε υποθέσεις που σχετίζονται με διεθνείς κυρώσεις.
Επισήμως, λοιπόν, ο «χρυσός της Βενεζουέλας» δεν πέρασε ποτέ από το Τσορούμ. Πολιτικά όμως, το ερώτημα παραμένει ανοιχτό – και εξαιρετικά εκρηκτικό.
Το ιστορικό προηγούμενο της Ελβετίας
Δεν είναι η πρώτη φορά που ο Μαδούρο μεταφέρει χρυσό εκτός της χώρας του. Κατά τα πρώτα χρόνια διακυβέρνησης του Μαδούρο το 2013 και σε διάστημα 5 ετών, η Βενεζουέλα μετέφερε αεροπορικώς 127 τόνους χρυσού της κεντρικής της τράπεζας σε ελβετικά διυλιστήρια, σε μια προσπάθεια να εξασφαλίσει ρευστότητα και ενέχυρα καθώς η κρίση χρέους βάθαινε.
Σύμφωνα με τον ελβετικό δημόσιο ραδιοτηλεοπτικό φορέα SRF, η μεταφορά αυτή χαρακτηρίστηκε «πράξη απελπισίας», με μέρος του χρυσού να πωλείται και άλλο μέρος να χρησιμοποιείται ως εγγύηση για δάνεια. Όταν όμως οι κυρώσεις σκλήρυναν μετά το 2018, τέτοιες διαδρομές έκλεισαν.
Η Τουρκία, σύμφωνα με διεθνείς αναλύσεις, εμφανίζεται έκτοτε ως εναλλακτικός κόμβος – λιγότερο διαφανής, πολιτικά ευέλικτος και με δυνατότητα διμερών ανταλλαγών εκτός του παραδοσιακού χρηματοπιστωτικού συστήματος.
Με φόντο τη σύλληψη του Μαδούρο και την αναζωπύρωση της έντασης Ουάσινγκτον–Καράκας, οι ΗΠΑ ζητούν απαντήσεις: πού κατέληξαν τα αποθέματα χρυσού, ποιοι τα διαχειρίστηκαν και μέσω ποιων μηχανισμών ρευστοποιήθηκαν.
Η Τουρκία δεν κατηγορείται επισήμως. Όμως δεν εξαιρείται. Και αυτό από μόνο του αρκεί για να τη φέρει στο επίκεντρο ενός γεωπολιτικού παιχνιδιού όπου ο χρυσός δεν είναι απλώς πολύτιμο μέταλλο, αλλά εργαλείο ισχύος, επιρροής και σύγκρουσης.