Καθώς η συζήτηση εντείνεται εντός της εσθονικής κυβέρνησης σχετικά με το αν θα επιτραπεί στην Ταϊβάν να ανοίξει γραφείο αντιπροσωπείας στο Ταλίν, το μικρό έθνος της Βαλτικής βρίσκεται αντιμέτωπο με ένα διπλωματικό δίλημμα. Η χρονική στιγμή δεν θα μπορούσε να είναι πιο συμβολική – ο υπουργός Εξωτερικών της Εσθονίας, Μάργκους Τσάκνα, βρίσκεται σε επίσημη επίσκεψη στην Κίνα, ακόμη και καθώς το Πεκίνο εντείνει την εκστρατεία πίεσης για να διασφαλίσει ότι η Εσθονία δεν θα ακολουθήσει το παράδειγμα της Λιθουανίας στην ενίσχυση των δεσμών με την Ταϊπέι.
Η διπλωματία του καρότου και του μαστιγίου της Κίνας
Η Κίνα χρησιμοποιεί εδώ και καιρό ένα μείγμα πειθούς και εξαναγκασμού για να διαμορφώσει τις αποφάσεις των μικρότερων κρατών σε ευαίσθητα ζητήματα όπως η Ταϊβάν. Στην περίπτωση της Εσθονίας, το Πεκίνο χρησιμοποιεί διπλωματικές λεπτότητες με ανεπαίσθητες οικονομικές απειλές. Πρόσφατα, το Υπουργείο Εξωτερικών της Κίνας (ΥΠΕΞ) δήλωσε ότι είναι «πρόθυμο να έχει πρακτικές συζητήσεις με την Εσθονία για τη βελτίωση της αμοιβαίας κατανόησης και των διμερών σχέσεων».
Η δήλωση έριξε σκιά στην απόφαση της Εσθονίας να επιτρέψει στην Ταϊβάν να ανοίξει μια de facto πρεσβεία στο Ταλίν, η οποία είχε ανασταλεί για σχεδόν δύο χρόνια λόγω διαφωνιών για το όνομά της. Το 2023, η Εσθονία είχε επιτρέψει στην Ταϊβάν να ανοίξει ένα γραφείο αντιπροσωπείας, αλλά η γραφειοκρατική και πολιτική διστακτικότητα — που τροφοδοτήθηκε από τις κινεζικές ανησυχίες — εμπόδισε το επίσημο άνοιγμά του.
Η Κίνα έχει πλήρη επίγνωση των συνεπειών του, ακόμη και αν έχει συμβολικό χαρακτήρα. Ένα γραφείο της Ταϊβάν στο Ταλίν, ακόμη και αν είναι ανεπίσημο, θα έστελνε ένα σαφές μήνυμα αυξανόμενης ευρωπαϊκής προθυμίας να συνεργαστεί με την Ταϊβάν παρά τις αντιρρήσεις του Πεκίνου — μια εξέλιξη που η Κίνα θέλει να αποτρέψει πάση θυσία.
Το Στρατηγικό Δίλημμα της Εσθονίας
Για την Εσθονία, το ζήτημα της Ταϊβάν υπερβαίνει το διπλωματικό πρωτόκολλο. Πρόκειται για στρατηγική ταυτότητα. Ως μέλος τόσο της Ευρωπαϊκής Ένωσης όσο και του ΝΑΤΟ, η Εσθονία έχει σταθερά τοποθετηθεί ως υπερασπιστής των δημοκρατικών αξιών και των ανθρωπίνων δικαιωμάτων. Ταυτόχρονα, η Κίνα παραμένει ένας σημαντικός εμπορικός εταίρος και το Ταλίν δεν μπορεί να αγνοήσει τις πιθανές επιπτώσεις των οικονομικών αντιποίνων του Πεκίνου.
Οι ειδικοί ανέφεραν ότι η Εσθονία μπορεί να μάθει από τη Λιθουανία. Η Λιθουανία είχε επιδείξει πλήρη ανυπακοή στον κινεζικό καταναγκασμό το 2021 και παραμένει μια από τις πιο αξιοσημείωτες πράξεις δημοκρατικής ανθεκτικότητας στη σύγχρονη ιστορία. Το 2021, η Λιθουανία επέτρεψε στην Ταϊβάν να ανοίξει ένα «Γραφείο Αντιπροσωπείας της Ταϊβάν» στο Βίλνιους. Η επιλογή της λέξης «Ταϊβανέζικη», αντί της συνηθισμένης «Ταϊπέι», ερμηνεύτηκε από το Πεκίνο ως άμεση αμφισβήτηση της πολιτικής της για την Ενιαία Κίνα. Η Κίνα ανέλαβε δράση και υποβάθμισε τους διπλωματικούς δεσμούς με τη Λιθουανία. Τιμώρησε τη Λιθουανία και μπλόκαρε τα λιθουανικά αγαθά στα κινεζικά λιμάνια και η χώρα ουσιαστικά διαγράφηκε από τη βάση δεδομένων των τελωνείων της Κίνας. Η Κίνα άσκησε πιέσεις σε πολυεθνικές εταιρείες να αποκόψουν τους Λιθουανούς προμηθευτές από τις παγκόσμιες αλυσίδες εφοδιασμού τους. Δεν επρόκειτο απλώς για μια εμπορική διαμάχη. Ήταν μια τυπική περίπτωση οικονομικού καταναγκασμού που στόχευε να αποτελέσει παράδειγμα ενός μικρού κράτους που τόλμησε να αψηφήσει μια παγκόσμια δύναμη.
Ωστόσο, η Λιθουανία αρνήθηκε να υποχωρήσει. Οι ηγέτες της υπερασπίστηκαν την απόφασή τους, παρουσιάζοντάς την ως ζήτημα κυριαρχίας και δημοκρατικής αλληλεγγύης. «Δεν θα εκφοβιστούμε από αυταρχικά καθεστώτα», δήλωσε ο τότε υπουργός Εξωτερικών της Λιθουανίας, Γκαμπριέλιους Λάντσμπεργκις, σε μια δήλωση που είχε απήχηση σε όλη την Ευρώπη.
Τι έκανε τη Λιθουανία τόσο ισχυρή; Ήταν η Ευρωπαϊκή Ένωση που συσπειρώθηκε πίσω από τη Λιθουανία, αναγνωρίζοντας ότι το ζήτημα δεν ήταν μόνο διμερές. Η ΕΕ ξεκίνησε μια αγωγή στον Παγκόσμιο Οργανισμό Εμπορίου κατά της Κίνας, κατηγορώντας την για μεροληπτικές εμπορικές πρακτικές, και παρείχε οικονομική και πολιτική υποστήριξη στη Λιθουανία για να μετριάσει το οικονομικό πλήγμα.
Αυτή η αλληλεγγύη άλλαξε την εξίσωση. Η εκστρατεία πίεσης της Κίνας, αντί να απομονώσει τη Λιθουανία, κατέληξε να ενισχύσει την εσωτερική ενότητα της ΕΕ και να επιταχύνει τις συζητήσεις για τα «μέσα κατά του καταναγκασμού» για την υπεράσπιση των κρατών μελών από τον εξωτερικό οικονομικό εκφοβισμό.
Η αντίσταση της Λιθουανίας έγινε μια μελέτη περίπτωσης ότι τα μικρά έθνη μπορούν να σταθούν σταθερά όταν υποστηρίζονται από μια διεθνή τάξη που βασίζεται σε κανόνες. Παρά τις αρχικές δυσκολίες, η Λιθουανία διαφοροποίησε το εμπόριό της, προσέλκυσε επενδύσεις από ομοϊδεάτες εταίρους όπως οι Ηνωμένες Πολιτείες και η Ιαπωνία, και εμβάθυνε τους δεσμούς της με την Ταϊβάν, η οποία άνοιξε ένα πιστωτικό ταμείο 200 εκατομμυρίων δολαρίων για την υποστήριξη κοινών έργων.
Είναι ενδιαφέρον ότι η Λιθουανία διερευνά προσεκτικά τρόπους για την ομαλοποίηση των δεσμών της με την Κίνα, έχοντας καταστήσει σαφές ότι δεν θα εγκαταλείψει την Ταϊβάν. Το μοντέλο της – ανθεκτικότητας, διπλωματίας και δημοκρατικής πεποίθησης – προσφέρει έναν εμπνευσμένο οδικό χάρτη για άλλους, συμπεριλαμβανομένης της Εσθονίας.
Η Εσθονία αντιμετωπίζει τώρα μια απόφαση που θα καθορίσει την ταυτότητα της εξωτερικής πολιτικής της για τα επόμενα χρόνια. Εάν προχωρήσει στην εγκατάσταση του γραφείου της Ταϊβάν στο Ταλίν, το οποίο έχει καθυστερήσει εδώ και καιρό, θα δηλώσει ότι οι αξίες δεν μπορούν να διαπραγματεύονται για λόγους ευκολίας. Εάν διστάσει, κινδυνεύει να φανεί ευάλωτη στις πιέσεις και να υπονομεύσει τη συλλογική αξιοπιστία της ευρωπαϊκής αντίδρασης στον αυταρχικό καταναγκασμό. Για την Κίνα, το να εμποδίσει την Εσθονία να ακολουθήσει το μονοπάτι της Λιθουανίας θα χρησιμεύσει ως συμβολική νίκη, σηματοδοτώντας ότι το Πεκίνο εξακολουθεί να ασκεί επιρροή στην Ευρώπη παρά τον αυξανόμενο σκεπτικισμό σχετικά με τις μεθόδους της.
Ωστόσο, η Εσθονία έχει τους δικούς της λόγους να κινείται προσεκτικά. Το δίλημμα της Εσθονίας δεν αφορά απλώς ένα γραφείο της Ταϊβάν ή τη διπλωματική σημασιολογία. Αφορά το πώς οι δημοκρατίες αντιδρούν στην αυταρχική πίεση, πώς η Ευρώπη ορίζει τη συλλογική της αποφασιστικότητα και πώς τα μικρά κράτη διεκδικούν την αξιοπρέπειά τους σε έναν κόσμο άνισης ισχύος.